Etikette 1,5 mg, İçinde 9 mg: Melatonin Kutusunda Gerçekte Ne Var?

Melatonin, beynin ortasındaki küçük bir yapı olan pineal bezde üretilen bir hormondur.
Üretim hattı basittir: aminoasit triptofan önce serotonine, serotonin de iki enzim basamağıyla
melatonine dönüşür. Bu hattın hızını belirleyen enzim (AANAT), karanlıkta aktifleşir, ışıkta baskılanır.

Sistemin şefi, hipotalamustaki suprakiazmatik çekirdektir (SCN), yani vücudun “ana saati”.
SCN gözden gelen ışık bilgisini alır ve pineal beze ne zaman üretime başlayacağını söyler. Sonuç olarak melatonin düzeyi
akşam yükselmeye başlar, gecenin ortasında zirve yapar ve sabaha doğru düşer. Gündüz ise neredeyse ölçülemeyecek kadar düşüktür.

Melatonin üretimini baskılayan en güçlü etken ışıktır. Yapılan çalışmalar, bu baskılanmanın
görmeyi sağlayan klasik fotoreseptörlerden farklı, kısa dalga boylu (mavi) ışığa özellikle duyarlı yeni bir
alıcı sistem üzerinden gerçekleştiğini gösterdi. Bu alıcılar retinadan doğrudan ana saate bilgi taşır.

Günlük hayattaki karşılığı çarpıcıdır: Yatmadan önceki saatlerde basılı kitap yerine ışık yayan bir e-kitap okuyucu
kullanan katılımcılarda akşam melatonin salınımı baskılandı ve gecikti, uykuya dalma süresi uzadı ve
ertesi sabah uyanıklık azaldı.

• İleri yaş: Yaşlı bireylerde gece plazma melatonin düzeylerinin azaldığı ve buna uyku etkinliğindeki düşüşün
  eşlik ettiği bilinmektedir. Melatonin takviyesinden en anlamlı faydayı görebilen gruplardan biri budur.
• Vardiyalı çalışanlar ve sık uçanlar: Sorun melatoninin azlığı değil, yanlış saatte salgılanmasıdır.
  İç saat ile dış saat arasındaki uyumsuzluk esas problemdir.
• Sigara içenler: Sigara, melatonini yıkan karaciğer enzimini (CYP1A2) uyarır; dışarıdan alınan melatonin daha hızlı yıkılabilir.
• Kafein tüketenler ve oral kontraseptif kullananlar: Aynı enzim üzerinden melatonin düzeyleri bu kez yükselebilir.
• Akşam yoğun ışığa maruz kalanlar: Üretim kapasitesi yerinde olsa bile salınım baskılanır.

Bu yüzden “arkadaşım kullandı, çok iyi geldi” cümlesi melatonin için özellikle yanıltıcıdır. Yanıt; yaşa, alışkanlıklara,
eşlik eden ilaçlara ve uykusuzluğun nedenine göre kişiden kişiye büyük farklılık gösterir.

22 çalışmayı içeren sistematik derleme, ağızdan alınan melatoninin davranışını şöyle özetliyor:

Melatonin beyinde başta MT1 ve MT2 reseptörleri üzerinden etki eder ve iki farklı işlev üstlenir:

• Kronobiyotik etki: İç saati ileri veya geri kaydırır. Jet lag ve gecikmiş uyku fazı gibi zamanlama sorunlarında
  asıl gücü buradadır. Hangi yöne kaydıracağı, alındığı saate bağlıdır.
• Hafif uyku kolaylaştırıcı etki: Uykuya geçişi bir miktar hızlandırır; ancak bu etki klasik uyku ilaçlarından
  beklenen düzeyde değildir.

Kanada’da market ve eczanelerden satın alınan 16 markaya ait 31 melatonin takviyesi kromatografik yöntemle analiz edildi:

JAMA‘da yayımlanan analizde ABD’de satılan 25 melatonin gummy ürünü incelendi:

• Gerçek melatonin miktarı etiketteki değerin %74 ile %347’si arasında değişti.
• 22 ürün (%88) yanlış etiketliydi; yalnızca 3 ürün etiketin ±%10 aralığındaydı.
• Bir üründe hiç melatonin yoktu; bunun yerine 31,3 mg CBD vardı.

ABD’de 2012–2021 arasında ≤19 yaşta toplam 260.435 melatonin alımı bildirildi. Yıllık bildirim
8.337’den 52.563’e yükseldi. Artışın büyük bölümü 5 yaş ve altındaki çocuklarda kazara alımlardan kaynaklandı;
dönem boyunca 5 çocuk mekanik ventilasyon gerektirdi, 2 çocuk hayatını kaybetti.

Sonraki bir analizde 2019–2022 arasında küçük çocuklarda denetimsiz melatonin alımı nedeniyle yaklaşık
11.000 acil servis başvurusu saptandı; olguların önemli kısmında aromalı ve şeker formundaki ürünler vardı.

50 yaş üstü uykusuzluk yaşayan bireylerde yapılan çift kör, plasebo kontrollü çalışmada yatmadan önce 0,1 mg, 0,3 mg ve 3 mg melatonin denendi:

• 0,3 mg: Uyku etkinliğini belirgin düzeltti ve gece melatonin düzeyini normal aralığa getirdi.
• 3 mg: Uykuyu iyileştirdi ama vücut ısısında düşmeye yol açtı ve melatonin düzeyinin
  gündüz saatlerine kadar yüksek kalmasına neden oldu.

Uykusuzlukta etkisi ne kadar büyük?

19 çalışma ve 1.683 katılımcıyı kapsayan meta-analizde melatonin, plaseboya göre uykuya dalma süresini ortalama
yaklaşık 7 dakika kısalttı ve toplam uyku süresini yaklaşık 8 dakika uzattı. Uyku kalitesindeki iyileşme
anlamlı ama mütevazıydı; etki sürekli kullanımla kaybolmadı.

Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi’nin kronik uykusuzluk kılavuzu da bu nedenle, uykuya dalma veya uykuyu sürdürme güçlüğünde melatonini
önermeme yönünde zayıf bir öneri içerir.

Plasebo kontrollü çalışmaları tarayan sistematik derlemede (günlük 0,15–12 mg) en sık bildirilen yan etkiler şunlardı:

Yan etkilerin çoğu hafif ve geçiciydi; birkaç gün içinde ya da ilaç kesilince düzeldi.

Kasım 2025’te Amerikan Kalp Derneği kongresinde sunulan retrospektif analizde, kronik uykusuzluk tanılı
130.828 yetişkinin 5 yıllık kayıtları incelendi. En az bir yıl melatonin kullananlar, eşleştirilmiş kullanmayanlarla karşılaştırıldı:

1. 7 Temmuz 2022: Tarım ve Orman Bakanlığı melatonini “Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi”ne ekledi;
   yetişkinlerde günlük üst sınır 3 mg olarak belirlendi ve etikete gebelik, emzirme, 18 yaş altı, araç kullanımı, alkol ve
   iki aydan uzun kullanmama uyarıları zorunlu tutuldu.
2. Danıştay 10. Dairesi bu işlem için yürütmeyi durdurma kararı verdi.
3. 9 Haziran 2023: Melatonin kısıtlı maddeler listesinden çıkarıldı; yeni onay verilmemesi ve onaylı ürünlerin pasife alınması kararlaştırıldı.
4. 9 Haziran 2025 itibarıyla melatonin içeren hiçbir takviye edici gıdanın satılmaması gerektiği belirlendi.
5. TİTCK’nın 2 Eylül 2025 tarihli yazısı: Kurum melatonin içeren ürünleri beşeri tıbbi ürün kapsamında değerlendirmektedir;
   bu ürünler yalnızca TİTCK tarafından izinli/ruhsatlı olmak koşuluyla sadece eczane ve ecza depolarından satılabilir.

“Doğal, o yüzden güvenli.”
Melatonin bir hormondur. Doğal olması; dozunun, zamanlamasının ve etkileşimlerinin önemsiz olduğu anlamına gelmez.

“Etki etmezse dozu artırırım.”
Uykusuzlukta doz–etki ilişkisi zayıftır. Etkisizlik çoğu zaman yanlış endikasyonun veya yanlış zamanlamanın işaretidir.

“Bağımlılık yapmaz, yıllarca kullanırım.”
Uzun süreli güvenlik verisi hâlâ sınırlıdır; kısa vadeli güvenlik, uzun vadeli güvenliğin kanıtı değildir.

“Çocuğa vitamin gibi veririm.”
Çocuklarda kullanım hekim değerlendirmesi gerektirir; önce uyku düzeni ve akşam ekran kullanımı ele alınmalıdır.

“Hepsi aynı, en ucuzunu alırım.”
Bağımsız analizler etiketteki dozun güvenilir olmadığını gösteriyor. Ruhsatlı, kalite kontrolü tanımlı ürün fark yaratır.

1. “Sorununuz uykuya dalmak mı, gece uyanmak mı, yoksa saatlerinizin kayması mı?”
2. “Horlama, nefes durması veya gündüz aşırı uyku hali var mı?” — Uyku apnesi şüphesinde sevk gerekir.
3. “Kullandığınız ilaçlar neler?” — Özellikle fluvoksamin, siprofloksasin, oral kontraseptif, sedatifler.
4. “Kimin için alıyorsunuz?” — Çocuk, gebe veya emziren kişi için tezgâhta öneri yapılmaz.
5. “Ne kadar süredir uyuyamıyorsunuz?” — Uzun süren uykusuzluk nedeninin araştırılmasını gerektirir.
6. “Akşam kafein, alkol ve ekran kullanımınız nasıl?” — Çoğu zaman herhangi bir üründen daha etkili müdahale.

1. Brzezinski A. Melatonin in humans. N Engl J Med. 1997;336(3):186–195.
2. Cajochen C, Kräuchi K, Wirz-Justice A. Role of melatonin in the regulation of human circadian rhythms and sleep. J Neuroendocrinol. 2003;15(4):432–437.
3. Brainard GC, Hanifin JP, Greeson JM, et al. Action spectrum for melatonin regulation in humans: evidence for a novel circadian photoreceptor. J Neurosci. 2001;21(16):6405–6412.
4. Chang AM, Aeschbach D, Duffy JF, Czeisler CA. Evening use of light-emitting eReaders negatively affects sleep, circadian timing, and next-morning alertness. Proc Natl Acad Sci USA. 2015;112(4):1232–1237.
5. Harpsøe NG, Andersen LPH, Gögenur I, Rosenberg J. Clinical pharmacokinetics of melatonin: a systematic review. Eur J Clin Pharmacol. 2015;71(8):901–909. doi:10.1007/s00228-015-1873-4
6. Erland LA, Saxena PK. Melatonin natural health products and supplements: presence of serotonin and significant variability of melatonin content. J Clin Sleep Med. 2017;13(2):275–281. doi:10.5664/jcsm.6462
7. Cohen PA, Avula B, Wang YH, Katragunta K, Khan I. Quantity of melatonin and CBD in melatonin gummies sold in the US. JAMA. 2023;329(16):1401–1402. doi:10.1001/jama.2023.2296
8. Lelak K, Vohra V, Neuman MI, Toce MS, Sethuraman U. Pediatric melatonin ingestions — United States, 2012–2021. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2022;71(22):725–729.
9. Notes from the Field: Emergency department visits for unsupervised pediatric melatonin ingestion — United States, 2019–2022. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2024.
10. Zhdanova IV, Wurtman RJ, Regan MM, Taylor JA, Shi JP, Leclair OU. Melatonin treatment for age-related insomnia. J Clin Endocrinol Metab. 2001;86(10):4727–4730.
11. Ferracioli-Oda E, Qawasmi A, Bloch MH. Meta-analysis: melatonin for the treatment of primary sleep disorders. PLoS One. 2013;8(5):e63773. doi:10.1371/journal.pone.0063773
12. Sateia MJ, Buysse DJ, Krystal AD, Neubauer DN, Heald JL. Clinical practice guideline for the pharmacologic treatment of chronic insomnia in adults. J Clin Sleep Med. 2017;13(2):307–349. doi:10.5664/jcsm.6470
13. Herxheimer A, Petrie KJ. Melatonin for the prevention and treatment of jet lag. Cochrane Database Syst Rev. 2002;(2):CD001520.
14. Lemoine P, Nir T, Laudon M, Zisapel N. Prolonged-release melatonin improves sleep quality and morning alertness in insomnia patients aged 55 years and older and has no withdrawal effects. J Sleep Res. 2007;16(4):372–380.
15. Besag FMC, Vasey MJ, Lao KSJ, Wong ICK. Adverse events associated with melatonin for the treatment of primary or secondary sleep disorders: a systematic review. CNS Drugs. 2019;33(12):1167–1186. doi:10.1007/s40263-019-00680-w
16. Nnadi E, et al. Effect of long-term melatonin supplementation on incidence of heart failure in patients with insomnia. American Heart Association Scientific Sessions 2025, kongre özeti (hakemli tam makale öncesi ön bulgu).
17. Härtter S, Grözinger M, Weigmann H, Röschke J, Hiemke C. Increased bioavailability of oral melatonin after fluvoxamine coadministration. Clin Pharmacol Ther. 2000;67(1):1–6.
18. von Bahr C, Ursing C, Yasui N, et al. Fluvoxamine but not citalopram increases serum melatonin in healthy subjects. Eur J Clin Pharmacol. 2000;56(2):123–127.

Mevzuat notu: Türkiye’deki düzenlemeye ilişkin bilgiler, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun 02.09.2025 tarihli
ve E-24931227-520.99-572252 sayılı yazısına dayanmaktadır.

Yasal uyarı: Bu içerik sağlık profesyonellerine yönelik eğitim amaçlı hazırlanmıştır; tanı ve tedavi kararının yerine geçmez.